คัดจากเวปประชาไท

โพสต์โดย : Frank

Keynote Speech

By
DR. THAKSIN SHINAWATRA
Chairman, Manchester City Football Club
Former Prime Minister of Thailand

The Business Week’s Middle-East Asia Leadership Forum
The CEO Challenge: Sustaining Growth, Expanding the Boundaries

Dubai, 16 April 2008

นับเป็นความยินดี และเป็นเกียรติอย่างยิ่งสำหรับผม ที่ได้รับเชิญให้มากล่าวปาฐกถาในการประชุมอันทรงเกียรติครั้งนี้ ร่วมกับบรรดาผู้นำนักธุรกิจที่น่าเคารพ ชื่นชมจากทั่วเอเชีย ผมต้องขอขอบคุณอย่างมากต่อรัฐบาลสหรัฐอาหรับเอมิเรต และบิสซิเนส วีค ที่ให้โอกาสในครั้งนี้ ซึ่งไม่เพียงแต่กล่าวสุนทรพจน์เท่านั้น แต่ยังได้เข้าร่วมการดีเบตกับบรรดากลุ่มผู้นำทางการเมือง และนักธุรกิจว่าด้วยเรื่องความเป็นผู้นำ และการเติบโตอย่างยั่งยืน และเนื่องจากผมได้ล้างมือของผมจากด้านการเมืองไปแล้ว ผมจะรู้สึกประหลาดใจถ้าหากการเมืองเป็นเหตุผลสำหรับการเชื้อเชิญในครั้งนี้ ถ้าหากผมไม่ได้เข้าใจผิด ผมคิดว่าบางทีพวกเขาคิดว่าเป็นเรื่องที่ค่อนข้างน่าสนใจที่จะฟังคำกล่าวจากคนไทยคนหนึ่งที่มีความคลั่งไคร้มากพอในการซื้อสโมสรฟุตบอลพรีเมียร์ ลีคของอังกฤษ นั่นเป็นเหตุผลที่ว่าทำไมพวกเขาต้องมีผม!

แต่ไม่ว่าเหตุผลอะไรก็ตาม ผมต้องขอแสดงความยินดีต่อบิสซิเนส วีค และทางออแกไนเซอร์สำหรับการเลือกจัดการประชุมที่ดูไบ ไม่มีเมืองไหนที่จะเหมาะสมมากกว่าเมืองนี้ .ซึ่งมีชีวิตชีวา ทันสมัย และเติบโตมากที่สุดสำหรับการดีเบตเกี่ยวกับการเติบโตที่ยั่งยืน และการขยายตัวของพรมแดน ซึ่งการท้าทายต่อบรรดาซีอีโอจะต้องเกิดขึ้น ความเร็วของการเติบโต และศูนย์กลางด้านธุรกิจที่กำลังบูมขึ้นเรื่อย ๆ ทำให้ดูไบเป็นสถานที่อันเหมาะสมในการเป็นเจ้าภาพการดีเบตครั้งนี้ การเติบโตของดูไบเป็นสิ่งที่ยืนยันได้เป็นอย่างดีอันเนื่องมาจากวิสัยทัศน์ของความเป็นผู้นำที่ทำให้เกิดขึ้นได้

วันนี้ ไม่ใช่เป็นครั้งแรกที่เราได้ยินสิ่งท้าทายต่าง ๆ ต่อบรรดาผู้นำที่กำลังเผชิญกับความท้าทายทั่วโลกอย่างรวดเร็ว ไม่ใช่เป็นครั้งแรกที่เราได้ยินการดีเบต และการปรึกษาหารือกันเกี่ยวกับการที่จะเอาชนะความท้าทายเหล่านี้ได้อย่างไร ทำให้ประสบผลเป็นจริง และทำให้การเติบโตดำเนินไปอย่างยั่งยืนในโลกธุรกิจปัจจุบันของยุคโลกาภิวัฒน์ และก็แน่นอนที่สุด วันนี้ไม่ได้เป็นครั้งสุดท้ายที่เราจะฟังเกี่ยวกับเรื่องเหล่านี้
เมื่อมองดูไปทั่วโลก ผมไม่เชื่อว่าจะมีโรงเรียนธุรกิจชั้นนำใด ๆ ในโลกทุกวันนี้ที่ไม่ได้เสนอวิชา หรือหลักสูตรที่มีความเกี่ยวโยงกับการปฏิรูปความผู้นำ หรือการเปลี่ยนแปลงด้านการจัดการ ปัจจุบันไม่มีนักบริหาร หรือผู้มีความสามารถพิเศษทั้งในประเทศพัฒนาแล้ว และในประเทศกำลังพัฒนาที่ไม่ได้มองหาการปฏิรูปผู้นำ อันถือเป็นคุณสมบัติสำหรับตำแหน่งบริหาร

กระนั้นก็ดี ธรรมชาติของมนุษย์ดำเนินไปพร้อมกับการเปลี่ยนแปลง และความไม่แน่นอนนับตั้งแต่อดีตกาล ทฤษฏีที่มีชื่อเสียงของชาร์ลส์ ดาร์วินอธิบายเอาไว้ว่า สิ่งที่ปรับตัวได้มากที่สุดต่อการเปลี่ยนแปลงจะอยู่รอดต่อไปได้ ดังนั้น จึงมีคำพูดมากมายทั้งจากบุรุษ และสตรีที่ปราดเปรื่องในช่วงหลายร้อยปีที่แล้ว อันรวมถึงปราชญ์ด้านศาสนาคอยเตือนใจพวกเราเสมอว่า ความไม่แน่นอนเท่านั้นที่เป็นสิ่งแน่นอน ดังนั้น การเปลี่ยนแปลง และความไม่แน่นอนจะอยู่กับพวกเราตลอดไป

แต่สิ่งที่เป็นเรื่องใหม่ก็คือว่า ในโลกยุคปัจจุบันที่ไร้พรมแดน ซึ่งเราเรียกว่า โลกาภิวัฒน์ การเปลี่ยนแปลงดูเหมือนว่าจะเกิดขึ้นในอัตราที่เร็วกว่าในอดีตที่ผ่านมา ช่วงการเปลี่ยนแปลงวันนี้เร็วขึ้น ต่อเนื่อง และไม่หยุดยั้ง ผลกระทบที่เกิดขึ้นจากสภาพดังกล่าวไม่ใช่ว่าจะเป็นเรื่องที่เข้าใจได้ง่าย ๆ อีกต่อไปแล้ว ผลสะท้อนของมันไม่ใช่เพียงแค่ชั้นเดียว ผลกระทบของมันไม่ใช่ถูกจำกัดอยู่แค่ลักษณะทางภูมิศาสตร์อีกต่อไป ผลกระทบของมันทำให้เราจำเป็นต้องปรับตัวรับอย่างรวดเร็วตามไปด้วย

นั่นมันเป็นสิ่งที่สำคัญมาก ผมแน่ใจว่าเป็นบางสิ่งที่พวกเราทั้งหมดเข้าใจดี แต่สิ่งที่เรากำลังพยายามหาก็คือ ทำอย่างไรที่จะพัฒนาทักษะฝีมือ ทักษะความเป็นผู้นำเพื่อปรับตัวรับการเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็วเพียงพอ และมีความเหมาะสมอย่างเพียงพอด้วย

การเผชิญกับการท้าทายในวันนี้จากการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อม ของโลก ความสับสนอลหม่านความไร้เสถียรภาพ และความไม่แน่นอน เราต้องการผู้นำที่ไม่ใช่มีแต่เพียงบารมีเท่านั้น แต่เรายังต้องการผู้นำที่มีความรู้ ความฉลาด และมีความสามารถ ผู้นำเหล่านี้ต้องสามารถตัดสินใจได้อย่างเหมาะในช่วงเวลาที่ถูกต้อง อันเป็นการตัดสินใจที่พวกเขารู้ว่าต้องมีขึ้นในวันนี้ ไม่ใช่พรุ่งนี้ การตัดสินใจถ้าหากไม่ทำในวันนี้แล้ว พวกเขาก็จะเสียใจในวันพรุ่งนี้

พวกเขาต้องเชื่อมั่นต่อการตัดสินใจด้วยความรอบรู้ และการสั่งสมจากความมั่งคั่งแห่งปัญญา การตัดสินใจจะต้องยืนอยู่บนพื้นฐานของความมั่งคั่งทางปัญญาเท่านั้น ความรู้ที่สั่งสมมาจะทำให้สามารถเผชิญกับการท้าท้ายได้จากการเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่อง และความไม่แน่นอนของโลกในยุคปัจจุบัน การตัดสินใจที่ยืนอยู่บนความรู้ที่สะสมมา และความชาญฉลาดเท่านั้นจะสามารถรับมือกับการเปลี่ยนแปลง และทำให้ผู้นำสามารถฝ่าคลื่นไปได้ทุกลูก

ดังนั้น การปฏิรูปความเป็นผู้นำก็คือ ความเป็นผู้นำที่ไม่หยุดนิ่งต่อการเรียนรู้ และไม่ล้มเลิกกระบวนการเรียนรู้ มันเป็นกระบวนการเรียนรู้ของแต่ละบุคคลที่จะตัดสินขีดจำกัดของความเป็นผู้นำ และความสามารถของพวกเขาที่จะจัดการต่อการเปลี่ยนแปลง

เนื่องจากการเปลี่ยนแปลง และความไม่แน่นอนของโลกในวันนี้มีความซับซ้อน และเกี่ยวโยงกันมากขึ้น ในทำนองเดียวกัน การแสวงหาความรู้จะต้องไม่ใช่สาขาวิชาเดียวอีกต่อไป แต่จะต้องเป็นไปในแบบสหวิทยาการ ดังเช่น เชื้อจุลินทรีย์ และไวรัสใหม่ ๆ ที่เป็นสาเหตุทำให้เกิดโรคระบาดใหม่ ๆ แทบทุกชนิดมักจะถูกพบว่ามีการปรับเปลี่ยนอยู่เสมอ ๆ ขณะที่การแพร่พันธุ์ของเชื้อดังกล่าวทั้งเก่า และใหม่ต่างก็มีความซับซ้อนมากขึ้น เช่นเดียวกับ ลัทธิก่อการร้ายในหลาย ๆ ส่วนของโลกไม่ใช่เป็นกลุ่มเดี่ยวที่มีความเคลื่อนไหวอีกต่อไป แต่ปัจจุบันมีการร่วมมือกันจากกลุ่มที่มีความแตกต่างทำให้กลายเป็นกลุ่มก่อการร้ายสายพันธุ์ใหม่ ดังนั้น การมองเพียงด้านเดียวจึงไม่ประสบผลสำเร็จอีกต่อไป

การแข่งขันด้านเศรษฐกิจไม่ใช่เป็นเรื่องของการแข่งกันว่าใครจะพยายามผลิตสินค้าให้มีราคาถูกที่สุด แต่อยู่ที่ว่าใครจะสามารถผลิตสินค้าได้ดีที่สุดด้วยทักษะที่หลากหลาย และเทคโนโลยีที่หลากหลาย การแข่งขันด้านเศรษฐกิจไม่ใช่หมายถึงแค่การค้า และการตลาด แต่ยังหมายถึงระบบการเงินที่มีความซับซ้อนด้วยเครื่องมือใหม่ ๆ เพื่อจัดการอย่างมีชัยตลอดเวลา

การที่จะคงไว้ในตำแหน่งสูงสุด ทั้งผู้นำ และองค์กรของพวกเขาต้องลงทุนในกระบวนการเรียนรู้เพื่อทำให้พวกเขามีความรู้อย่างถ้วนทั่ว และทำให้พวกเขามีความเตรียมพร้อมอย่างดี

พวกเขาต้องเตรียมพร้อมที่จะใช้ชีวิตกับความผันผวน ความไม่แน่นอน ความซับซ้อน และความหมายที่คลุมเครือ แต่ผู้นำต้องเรียนรู้ที่จะพลิกความผันผวน ความไม่แน่นอน ความซับซ้อน และความหมายที่คลุมเครือเป็นวิสัยทัศน์ ความเข้าใจ ความชัดเจน และความเฉลียวฉลาด นี้เองเป็นสิ่งที่บ๊อบ โจฮันเซนเรียกว่า VUCA world-V-U-C-A ในหนังสือที่เขาเขียนขึ้นมาชื่อว่า Get There Early

การปฏิรูปความเป็นผู้นำต้องมีวิสัยทัศน์ และความเข้าใจยุคสมัยของโลกต่อการใช้แนวทางแบบองค์รวมเพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลง และความซับซ้อนของมัน ผู้นำในวันนี้ต้องตระหนักถึงความสำคัญของวิสัยทัศน์ และความเฉลียวฉลาด ในเวลาเดียวกัน พวกเขาต้องกล้าทำให้เกิดความแตกต่าง พวกเขาต้องกล้าเสี่ยงในการสร้างความเปลี่ยนแปลงของตนเอง พวกเขาต้องพร้อมที่จะผลักดันไปสู่จุดมุ่งหมายแม้ว่าจะมีความกระตือรือร้นเพียงน้อยนิดที่จะออกจากกล่อง และการเปลี่ยนแปลง

เมื่อมองดูนครดูไบ ซึ่งเป็นเมืองทะเลทรายแล้ว เราจะพบอะไรหรือ? สนามกอล์ฟชั้น1 ในทะลทราย อาคารที่สูงที่สุดที่มีฐานรากบนพื้นทะเลทราย และโรงแรมที่ดีที่สุด และที่พักในมหาสมุทร ที่กล่าวอ้างมานี้ยังเล็กน้อย เนื่องจากยังมีศูนย์การเงินชั้นนำ และดินแดนสวรรค์ทางภาษี ด้วยเหตุนี้เองจึงดึงดูดผู้คน และนักธุรกิจชั้นนำ จากทั่วโลก ดูไบเป็นเมืองที่มีทุกสิ่งสำหรับทุกคน เรื่องราวความสำเร็จเหล่านี้ได้รับการผลักดันมาจากวิสัยทัศน์ ความเข้าใจ ความชัดเจน และความกล้าของบรรดาผู้นำในการคิดนอกกรอบ และทำในสิ่งที่แตกต่างโดยยืนอยู่บนพื้นฐานของความรู้เกี่ยวกับสภาพแวดล้อมของโลก

เรื่องราวความสำเร็จของเมืองดูไบเป็นตัวอย่างการตัดสินใจที่เกิดขึ้นพร้อมกับวิสัยทัศน์แบบองค์รวมของบรรดาผู้นำที่จะรับมือ และเอาชนะต่อการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ มันเป็นตัวอย่างที่แสดงให้เห็นว่า มนุษย์เรามีความสามารถอย่างไรในการทำบางสิ่งบางอย่าง แม้ว่าธรรมชาติไม่เอื้ออำนวย มันเป็นตัวอย่างแห่งความสำเร็จเพราะว่า บรรดาผู้นำกล้าที่จะทำในสิ่งที่แตกต่าง

เมื่อผมเป็นนายกรัฐมนตรี ประเทศไทยได้รับผลกระทบอย่างรุนแรง และไม่คาดคิดมาก่อนจากโรคระบาดร้ายแรง 2 อย่าง สร้างความเสียหายต่อทั้งสภาวะการณ์ของประเทศชาติ และการท่องเที่ยว อันดับแรกได้แก่ โรคซาร์ส หรือโรคทางเดินหายใจเฉียบพลันรุนแรง ประชาชนได้รับคำเตือนให้สวมใส่หน้ากากทุกแห่ง ในทางจิตวิทยาแล้ว การสวมใส่หน้ากากยิ่งเป็นการซ้ำเติมให้สถานการณ์ย่ำแย่มากขึ้น ภาพที่ผู้คนใส่หน้ากากทุกที่บนท้องถนน มันเป็นสิ่งที่ดูแล้วค่อนข้างน่ากลัว

ผมต้องศึกษาอย่างเร่งด่วน และพยายามที่จะเข้าใจธรรมชาติของโรคระบาดดังกล่าว ผมยืนยันกับตัวเองว่า ขณะที่โรคระบาดแพร่กระจายไปสู่มนุษย์ มันจะแพร่กระจายโดยการแลกเปลี่ยนของเหลวในร่างกายเท่านั้น ผมยืนยันว่า การแพร่กระจายของเชื้อไวรัสไม่ได้ฟุ้งกระจายในอากาศ ผมตัดสินใจที่จะเดินทางไปที่ท่าอากาศยานกรุงเทพฯท่ามกลางความกลัวโรคระบาดที่เพิ่มขึ้น ผมไม่ได้สวมใส่หน้ากาก และไม่ได้สวมอุปกรณ์ป้องกันอื่นใดบนร่างกาย ผมได้พบปะกับผู้คน และพูดคุยที่ท่าอากาศยาน ซึ่งส่วนใหญ่ยังคงสวมใส่หน้ากากป้องกันเชื้อโรค ผมอธิบายว่า ทำไมผมถึงไม่ได้สวมใส่หน้ากาก รวมถึงอธิบายถึงวิธีการว่าจะป้องกันการระบาดของโรคดังกล่าวได้อย่างไร และชี้แจงด้วยว่า ทำไมการสวมใส่หน้ากากจึงไม่ใช่มาตรการป้องกันที่มีประสิทธิภาพ จากนั้น ทั้งหมดที่ผมทำได้ถูกแพร่ภาพปรากฏทางโทรทัศน์

มันได้ผลอย่างน่ามหัศจรรย์ เพียงวันถัดมาเท่านั้นเมื่อประชาชนจำนวนมากเห็นข่าวของผมที่เดินทางไปเยือนท่าอากาศยานอย่างปัจจุบันทันด่วน และไม่ได้สวมใส่หน้ากาก เมื่อไม่มีภาพคนไทยสวมใส่หน้ากากปรากฏออกไป ในไม่ช้าการท่องเที่ยวก็เริ่มฟื้นตัวอีกครั้ง ในทางการแพทย์แล้ว เราได้ทุ่มความพยายามในการป้องกัน และต่อสู้กับโรคดังกล่าว แต่ในฐานะผู้นำ ผมต้องคิดนอกกรอบ และทำการตัดสินใจเพื่อพลิกฟื้นสถานการณ์ให้กลับคืนสู่ภาวะปกติ หรือเกือบปกติให้เร็วที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ การตัดสินใจของผมได้ผลเพราะว่าผมเกิดมาจากความรู้ ไม่ใช่ความกลัว ไม่ใช่อารมณ์

เพื่อที่จะพลิกฟื้นความเชื่อมั่นต่อไป ผมได้เรียกร้องให้จัดการประชุมสุดยอดเกี่ยวกับโรคซาร์สในเอเชียตะวันออก หรือ the East Asian SARS Summit ที่กรุงเทพฯ ซึ่งท้ายที่สุดแล้ว ก็ได้ผล และช่วยพลิกฟื้นความเชื่อมั่นของประชาชนมากขึ้น

ต่อมาเมื่อเราเผชิญกับการแพร่ระบาดของเชื้อไข้หวัดนกอีก การแพร่ระบาดอย่างรวดเร็วของโรคดังกล่าว และความกลัวที่เพิ่มมากขึ้นไม่เพียงแต่ส่งผลกระทบต่อการท่องเที่ยว และสุขภาพของประชาชนเท่านั้น แต่ยังสร้างความเสียหายต่อธุรกิจสัตว์ปีกด้วย ไก่ นก สัตว์ปีกทั้งหลายถูกทำลายเป็นจำนวนที่นับไม่ถ้วน ประชาชนหยุดการบริโภคเนื้อไก่ และสัตว์ปีกอื่น ๆ ผลกระทบที่แท้จริงไม่ใช่มาจากโรคระบาด แต่เป็นเพราะความแตกตื่นของประชาชน

ครั้งหนึ่ง ผมเคยศึกษาโรคระบาด และได้ค้นคว้าเกี่ยวกับธรรมชาติ และการแพร่ระบาดของเชื้อไข้หวัดนก ผมเดินทางไปที่ร้านขายไก่ทอด และก็รับประทานไก่ทอดเป็นอาหารกลางวันต่อหน้ากล้องโทรทัศน์ ผมได้แสดงให้เห็นว่าจะทำอย่างไรในการปรุงอาหารที่ทำจากไก่ได้ดี และปลอดภัย ผมอธิบายต่อสาธารณชนว่า ให้ปรุงเนื้อไก่ และไข่ไก่ด้วยอุณหภูมิ 80 องศาเซลเซียส หรือสูงกว่านั้นเพื่อที่จะได้ปลอดภัยจากเชื้อไวรัสไข้หวัดนก และปลอดภัยสำหรับการบริโภค จากนั้นความเชื่อมั่นของประชาชนก็กลับคืนมา ธุรกิจสัตว์ปีกได้รับผลกระทบก็จริง แต่ก็ไม่ถึงขนาดเสียหายอย่างย่อยยับ

ดังนั้น ในฐานะผู้นำ เราต้องปรับปรุงเปลี่ยนแปลง และกล้าตัดสินใจในสิ่งที่ไม่คาดคิดมาก่อนโดยยืนอยู่บนพื้นฐานของความจริง และความรู้ เรายังต้องชักนำองค์กรต่าง ๆ ของเรา และอื่น ๆ เพื่อเราจะได้ทำแบบเดียวกัน ในฐานะนายกรัฐมนตรี ผมมักใช้เวลา 2-3 นาทีพูดเกี่ยวกับหนังสือใหม่ที่ผมอ่านในการประชุมคณะรัฐมนตรีรายสัปดาห์ก่อนที่จะเริ่มวาระการประชุม สิ่งนี้จะช่วยกระตุ้นบรรดารัฐมนตรีให้คล้อยตามผมในกระบวนการเรียนรู้ที่ดำเนินอย่างต่อเนื่อง หลายคนในจำนวนนี้หาหนังสือมาอ่านกันอีกมากมายจนกระทั่งอย่างน้อยที่สุดพวกเขารู้สึกตัวได้ว่าไม่ได้ล้าหลังนายกรัฐมนตรี มันเป็นประโยชน์อย่างมากสำหรับผม และบรรดารัฐมนตรีซึ่งเป็นผู้นำที่ต้องปฏิบัติงานด้วยความรู้ ความเข้าใจ วิสัยทัศน์ และความชัดเจน

ก่อนที่จะสรุปใด ๆ ผมขอพูด 2-3 คำเกี่ยวกับเรื่องที่เข้าไปเป็นประธานสโมสรฟุตบอลแมนเชสเตอร์ ซิตี้ มันดูเหมือนเป็นเรื่องที่ไม่ธรรมดาสำหรับอดีตนายกรัฐมนตรีที่จะทำบางสิ่งบางอย่าง ผมเป็นแฟนฟุตบอลเสมอ เมื่อผมเป็นนายกรัฐมนตรี ผมคิดถึงการนำวิสัยทัศน์ระดับโลกไปสู่ความคิดของเด็กไทย ชักชวนให้เขาเรียนรู้เกี่ยวกับคุณค่าของการสร้างแบรนด์ระดับโลกโดยผ่านเกม และธุรกิจฟุตบอล กีฬาเป็นสิ่งที่มีความใกล้ชิดต่อหัวใจเด็กไทยจำนวนมาก ดังนั้นผมจึงใช้เวลาศึกษาความคิด และความเป็นไปได้ในการเป็นประธานสโมสรฟุตบอลพรีเมียร์ ลีคของอังกฤษก่อน ความคิดนี้ก็คือว่า ลีค คลับที่มีคนไทยเป็นเจ้าของจะช่วยดึงดูดเยาวชนไทยได้ทุกเพศทุกวัย

จนกระทั่งเมื่อเกิดเหตุการณ์ปฏิวัติรัฐประหารโดยกองทัพทำให้ผมต้องว่างงาน ไม่มีงานทำ ไม่มีองค์กรที่จะนำ และอยู่ในสังกัด ผมจึงต้องย้อนกลับไปสู่ความคิดนั้นอีกครั้ง มันอาจจะแตกต่างทั้งหมดจากรูปแบบของธุรกิจที่ผมเคยทำมาในอดีต แต่ในฐานะผู้นำที่เรียนรู้ และปรับตัวรับการเปลี่ยนแปลง ผมมองในด้านดีว่า ถ้าหากเราพยายามทำอย่างดีที่สุดแล้ว สโมสรฟุตบอลก็จะยังคงเป็นที่สนใจของประชาชน และทำให้บรรดาผู้สนับสนุนรู้สึกภาคภูมิใจ สำหรับประเทศไทยแล้ว มันยังก่อให้เกิดประโยชน์กับเด็กไทยตามที่ผมได้คาดคิดเอาไว้ตั้งแต่เริ่มแรกด้วย

เมื่อพูดถึงเกี่ยวกับการมองในด้านดีแล้ว สุดท้ายนี้ผมขอกล่าวอ้างคำพูดของเซอร์ วินส์ตัน เชอร์ชิลที่เคยกล่าวเอาไว้ว่า, “I am an optimist because it does not seem too much use being anything else!” ผมหวังว่า ในฐานะผู้นำ คุณทั้งหมดก็จะคิดเช่นนั้น