ทุนวัฒนธรรมของการล้มเผด็จการทหาร

4 กรกฎาคม พ.ศ. 2550 07:00:00

กรุงเทพธุรกิจออนไลน์ :

หลายฝ่ายออกมาดูแคลนคุณภาพมวลชนแนวร่วมประชาธิปไตยขับไล่เผด็จการ (ปราบกบฏ) ว่าเป็นม็อบท่อน้ำเลี้ยงอดีตนายกฯ ทักษิณบ้างล่ะ ม็อบรับจ้างบ้างล่ะ ม็อบจัดตั้งบ้างล่ะ แต่สิ่งที่คนไม่ค่อยคำนึงถึงคือ “ต้นทุน” ของการไปเดินขบวน ต้นทุนของการต่อต้านเผด็จการทหาร ทั้งต้นทุนทางเศรษฐกิจและต้นทุนทางวัฒนธรรม

นับตั้งแต่การสกัดกั้นต่างๆ ทำให้การเข้าไปสนามหลวงเป็นเรื่องยุ่งยาก การควบคุมการเคลื่อนไหวของกลุ่มการเมืองในท้องถิ่น การควบคุมความเคลื่อนไหวของผู้ใช้แรงงาน การข่มขู่ว่าจะใช้กำลัง (ด้วยคำพูดของผู้มีอำนาจประเภท “มาแค่นี้ไม่พอมือ” “จะยิงทิ้งเหมือนหมา”)

ทุนเหล่านี้หมายถึงความยุ่งยาก ค่าใช้จ่ายเงินทองในการเดินทาง การหยุดเว้นจากงานประจำ ความขัดแย้งกับเครือข่ายในชุมชนหรือสังคมที่ตนสังกัด (เช่นหากเพื่อนร่วมงานหรือเพื่อนบ้านนิยม คมช.) กระทั่งความเสี่ยงแก่หน้าที่การงาน (เช่นผู้นำชุมชนที่ไม่เห็นด้วยกับ คมช. ก็คงไม่กล้าแสดงออกหรือปล่อยให้ลูกบ้านแสดงออกอย่างชัดเจน หรือเข้าร่วมการชุมนุม) หรือแม้กระทั่งความเสี่ยงแก่ชีวิต

เพื่อชดเชยต้นทุนเหล่านี้ (ที่ส่วนใหญ่เกิดขึ้นมาจากการสร้าง “กำแพง” เพื่อสกัดกั้นการเข้าร่วมชุมนุมขึ้นโดยรัฐบาลและทหารเอง) จึงไม่น่าแปลกใจที่หากจะมีการจัดการให้คนส่วนหนึ่งที่ไม่มีต้นทุนเพียงพอ สามารถมาร่วมชุมนุมที่สนามหลวงได้

นอกเหนือจากต้นทุนทางเศรษฐกิจ (economic capital) การต่อต้านรัฐประหารต้องอาศัยต้นทุนอีกลักษณะหนึ่ง ทั้งผู้นำการชุมนุม ผู้นำมวลชน และผู้เข้าร่วมการชุมนุมต้องการต้นทุนทางวัฒนธรรม (cultural capital) ของการต่อต้านเผด็จการทหาร

ต้นทุนทางวัฒนธรรมเป็นสิ่งที่เกี่ยวข้องกับความคิด ความเชื่อ อุดมการณ์ การแสดงออกด้านต่างๆ ตลอดจนการบริโภค แนวทางในการดำเนินชีวิต การกินอยู่ ต้นทุนทางวัฒนธรรมเป็นสิ่งที่สร้างได้ ลบเลือนได้ เปลี่ยนแปลงได้ หากหายไปก็กลับสร้างขึ้นใหม่ได้ ต้นทุนทางวัฒนธรรมที่คนแต่ละกลุ่มมีแตกต่างกัน ต้นทุนทางวัฒนธรรมจึงเป็นสิ่งที่วัดปริมาณกันลำบาก บอกยากว่าใครมีมากมีน้อย หากแต่ว่าแต่ละคนมีแตกต่างกัน

ที่สำคัญคือ ต้นทุนทางวัฒนธรรมเป็นสิ่งที่มีอยู่ในกมลสันดาน เงินซื้อไม่ได้ เพราะต้นทุนวัฒนธรรมของการต่อต้านเผด็จการทหาร เป็นคนละเรื่องกันกับต้นทุนทางเศรษฐกิจ ฉะนั้นการต่อต้านเผด็จการของคนจำนวนมากจึงกระทำโดยอาศัยต้นทุนประเภทที่มีมูลค่าแลกเปลี่ยน ที่เป็นคนละประเภทกันกับตัวเงิน

ต้นทุนวัฒนธรรมของการต่อต้านเผด็จการทหาร เป็นต้นทุนทำนองเดียวกันกับต้นทุนวัฒนธรรมประชาธิปไตย แต่ต้นทุนวัฒนธรรมการต่อต้านเผด็จการเป็นต้นทุนที่สูงยิ่งกว่าต้นทุนของการก่อร่างสร้างประชาธิปไตย เช่น